CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATININ ÖNEMLİ SANATÇILARI
Memduh Şevket Esendal (1883 -1952)
— Ömer Seyfettin'le aynı yıllarda yazmasına rağmen öykülerini Cumhuriyet'ten sonra yayımlamıştır.
— "Çehov" tarzı modern hikâyeciliğimizin ülkemizdeki ilk başarılı temsilcisidir.
— Hikâyelerinde konuşma dilini kullanmış, sıradan insanları ve onların ilgi çekmeyen davranışlarını iyimser bir bakış açısıyla anlatmıştır.
— Kahramanları her an karşımıza çıkabilecek canlı tiplerdir.
— "Ayaşlı ve Kiracıları, Otlakçı, Mendil Altında, Hava Parası, Temiz Sevgiler, Ev Ona Yakıştı" bilinen eserleridir.
Falih Rıfkı Atay (1894 -1971):
— Gezi yazılarıyla ün yapmıştır.
— Türkiye'nin Batılılaşmasına ve Atatürk inkılaplarının yayılıp korunmasına çalışmıştır.
— Canlı, sağlam, kısa cümle yapısına dayalı bir anlatımı vardır.
— Türkçeyi mükemmel kullanan bir sanatçıdır.
— "Çankaya, Zeytindağı, Babamız Atatürk, Deniz Aşırı, Bizim Akdeniz, Hint, Taymis Kıyıları, Tuna Kıyıları" bilinen eserlerindendir.
Sait Faik Abasıyanık (1906 -1954)
— Bir İstanbul öykücüsüdür. "Her şey sevgiyle başlar." diyen öykücü insanlara, doğaya, her şeye sevgiyle yaklaşmıştır.
— Balıkçılar, kahveciler, kenar semt sakinleri, işçiler... hikâyelerinin kahramanlarıdır.
— "Çehov" tarzı öyküleriyle tanınan sanatçı, en basit bir konuyu bile öyküleştirebilir.
— "Semaver, Sarnıç, Şahmerdan, Lüzumsuz Adam, Havuzbaşı, Son Kuşlar" bilinen öykülerindendir.
ÖRNEK - 7:
Acemice yazıldığını düşündüğümüz, başı sonu olmayan öyküleriyle okurların belleğinde yer etmiştir. Öyküleri biçim, teknik, dil ve anlatım özellikleri bakımından "olay öykücülüğü"nden ayrılır. "Olay öykücülüğü"nü yaygınlaştırmaya çalışan... etkilenmekle birlikte, kendi çizgisini geliştiren, yeni bir öykücülük akımının öncüsü olan ......., Cumhuriyet Döneminde klasik öykü tekniğini yıkmıştır. Böylece Türk öykücülüğünde bir devrim gerçekleştirmiştir.
Bu parçada boş bırakılan yerlere, verilen bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
A) Gustave Flaubert'ten - Ömer Seyfettin
B) Anton Çehov'dan - Sabahattin Ali
C) Franz Kafka'dan - Memduh Şevket Esendal
D) Guy De Maupassant'tan - Sait Faik Abasıyanık
E) Alphonse Daudet'ten - Haldun Taner
ÇÖZÜM;
Olay öykücülüğünü yaygınlaştırmaya çalışan "Guy De Maupassant", Türk öykücülüğünde bir devrim yaratan sanatçı ise "Sait Faik Abasıyanık"tır.
Doğru cevap (D) seçeneğidir.
Peyami Safa (1899 - 1961)
— Psikolojik romanlarıyla ünlüdür.
— Hayatını kalemiyle kazanmış bir sanatçıdır.
— Geçim kaygısıyla yazdığı eserlerde "Server Bedi" takma adını kullanmıştır.
— Romanlarında psikolojik çözümlemelere önem vermiştir.
— Doğu ve Batı uygarlığını sentezlemeye çalışmış, eserlerinde kültür çatışmalarını işlemiştir.
— "9. Hariciye Koğuşu, Sözde Kızlar, Şimşek, Fatih Harbiye, Matmazel Noralya'nın Koltuğu, Canan, Yalnızız" önemli eserleridir.
Halikarnas Balıkçısı (1886 - 1973) (Cevat Şakir Kabaağaçlı)
— Hikâye ve romancılığımızda "deniz çığırı"nı açan bir yazardır.
— Eserlerinde denizi, deniz insanlarını, Bodrum'u ve Ege'nin efsanelerini anlatmıştır.
— Eski Anadolu ve Yunan uygarlıklarını, mitolojiyi çok iyi bilir.
— Bir hikâyesinde halkı savaş aleyhine kışkırttığı için Bodrum'a (Halikarnas) sürülmüştür.
— "Ege Kıyıları, Merhaba Akdeniz, Ege'nin Dibi, Gülen Ada, Yaşasın Deniz, Mavi Sürgün, Agonta Burina Burinata" önemli eserleridir.
Ahmet Hamdi Tanpınar (1901 -1962)
— Şiir, roman, öykü, makale, biyografi, edebiyat tarihi alanında eser vermiştir.
— Kendine has bir şiir dünyası vardır, şiirlerinde bilinçaltı öne çıkar.
— "Zaman, rüya, hayal" kavramlarına geniş yer vermiştir.
— Yahya Kemal ve Fransız sembolistlerinin etkisinde kalmıştır.
— "Beş Şehir, Huzur, Abdullah Efendinin Rüyaları, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Edebiyat Üzerine Makaleler, 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi" önemli eserleridir.
Ahmet Kutsi Tecer (1901 - 1967)
— Faruk Nafiz'in açtığı "memleketçi şiir" yolunda yürümüş, şiire yeni bir söyleyiş güzelliği getirmiştir.
— Folklordan, Halk edebiyatından, eski efsanelerden ve günlük yaşamdan geniş ölçüde yararlanmıştır.
— "Âşık VeyseP'i keşfeden kişi olarak bilinir.
— "Koçyiğit Köroğlu, Köşebaşı" önemli eserleridir.
Necip Fazıl Kısakürek (1905 -1983)
— Edebiyatın her dalında eser verse de asıl ününü şiirlerinde gösterir.
— İlk şiirlerinde Halk şiirinden yararlanan sanatçı daha sonra mistik bir anlayışa kaymıştır.
— Şiirlerinde insanın evrendeki yerini araştırmış, madde ve ruh problemlerini, iç alemin gizli duygu ve tutkularını işlemiştir.
— Tiyatrolarında sosyal sorunları ve insanımızın manevi bunalımlarını işlemiştir.
— "Kaldırımlar, Örümcek Ağı, Reis Bey, Bir Adam Yaratmak, Çöle inen Nar, Yılanlı Kuyudan, Babıali" önemli eserleridir.
Nurullah Ataç (1898 - 1957)
— Dönemin en önemli deneme ve eleştiri yazarıdır.
— Bir devrik cümle ustasıdır.
— Türkçenin özleşmesi, yeni şair ve yazarların sanat dünyasına tanıtılması konusunda öncülük etmiştir.
— Dildeki bütün yabancı sözcüklerin atılması taraftarıdır.
— "Günlerin Getirdiği, Karalama Defteri, Günce, Okuruma Mektuplar" bilinen eserleridir.
Cahit Sıtkı Tarancı (1910 - 1956)
— Hece ölçüsüne yeni bir ses getirmiş, biçimi ve kafiyeyi benimsemiş, "ölüm" konusunu sıkça işlemiş bir şairdir.
— "Otuz Beş Yaş" şiiriyle ün kazanmıştır.
— Şiirde romantizm ve sembolizmin etkisindedir.
— "Ömründe Sükut, Düşten Güzel, Sonrası" bilinen eserleridir.
Orhan Veli Kanık (1914 - 1950)
— Geleneksel şiir anlayışına karşı çıkmış, eski şiirle bağlarını koparmıştır.
— Şiirde söz sanatlarına, ölçü ve uyağa karşıdır.
— Türk şiirini kalıplaşmış sözlerden kurtarmıştır.
— Birçok alanda eser yazan sanatçı, "La Fontaine'nin Masallarını ve "Nasrettin Hoca'nın Fırkalarını nazma çevirmiştir.
— "Garip, Vazgeçemediğim, Destan Gibi" bilinen eserleridir.
Arif Nihat Asya (1904 -1957)
— "Bayrak" şairi olarak tanınmıştır.
— Heceyle, aruzla ve serbest nazımla şiirler yazmıştır. Milli duyguları ince bir duyarlılıkla işlemiştir'. Dili sadedir.
— "Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor, Kökler ve Dallar, Dualar ve Aminler" ünlü eserleridir.
Attila ilhan (1925 - 2006)
— Birçok alanda eser veren sanatçı, "Cabbaroğlu Mehmet" şiiriyle ün kazanmıştır.
— Serüven tutkunudur. En çok aşk, intihar, içki ölüm, kavga, kahramanlık... temalarını işlemiştir.
— Eserlerinde konuşma diline, argoya, halk deyimlerine geniş yer vermiştir.
— Divan şiirinin biçim özelliklerinden yararlanmıştır.
— Gerçeklerden ziyade anılarına sığınan biridir.
"Duvar, Sisler Bulvarı, Ben Sana Mecburum, Bela Çiçeği, Kurtlar Sofrası, Bıçağın Ucu..." tanınmış eserleridir.
Fazıl Hüsnü Dağlarca (1914 -...)
Anadolu'yu yakından tanıyan bir sanatçıdır. İç ve dış gerçeklere bakarak bilinçaltına yönelmiş, şiire yeni ürperişler getirmiştir.
Her şiirinde bir yeniyi dener gibidir, şiirleri devamlı bir gelişme gösterir.
"Havaya Çizilen Dünya, Çocuk ve Allah, Üç Şehitler Destanı, Yedi Memetler, Çakırın Destanı" bilinen eserleridir.
Tarık Buğra (1918 - 1994)
Birçok alanda eser vermiştir, "Küçük Ağa" romanıyla ün kazanmıştır.
"Sanat, insanı yüceltmeyi amaçlamalıdır." görüşüne sahiptir.
Eserlerinde tarihimizi, ortak değer yargılarımızı, sorunlarımızı işlemiştir.
"Küçük Ağa Ankara'da, Firavun İmanı, Osmancık, Yağmur Beklerken, ibişin Rüyası, Yarın Diye Bir Şey Yok, Siyah Kehribar..." tanınmış eserleridir.
Cahit Külebi (1917 - 1997)
Karacaoğlan'a benzer bir söyleyişe sahiptir.
Memleketçi şiirimize yeni bir ses katmıştır.
Anadolu sevgisini bir halk ozanı edasıyla işlemiştir.
Gerçekçi - romantik bir şair özelliği taşır.
"Yeşeren Otlar, Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda, Rüzgâr, Adamın Biri" bilinen eserleridir.
Kemal Tahir (1910-1973)
Eserlerinde Osmanlı sosyal hayatı ve devlet yapısı üzerinde önemle durmuş, romanlarının çoğunda bunu işlemiştir.
Konularını Çankırı, Çorum dolaylarından, cezaevi yaşantılarından, Kurtuluş Savaşı'ndan, eşkiya menkıbelerinden almıştır. Köyü ve köylü sorunlarını işlemiştir.
"Yorgun Savaşçı, Devlet Ana, Köyün Kamburu, Yediçınar Yaylası, Bozkırdaki Çekirdek, Esir Şehrin İnsanları, Hür Şehrin insanları..." tanınmış eserleridir.
Orhan Kemal (1914 -1970)
Konu bulmakta zorluk çekmeyen sanatçının eserlerinde kahramanlar işçi, ırgat, gardiyan, bekçi, çöpçü, tutuklu...dur.
Kişileri konuşturmakta çok başarılıdır.
Eserlerinde yoksul insanların aşklarını, geçim sıkıntılarını, mücadelelerini yansıtmıştır.
"Baba Evi, Murtaza, Hanımın Çiftliği, Ekmek Kavgası, Bereketli Topraklar Üzerinde..." önemli eserleridir.
Yaşar Kemal (1922 -...)
Eserlerinde Çukurova insanını anlatır.
Dili sadedir, şiirsel bir söyleyişi vardır.
Uluslararası ödüller alan sanatçı, asıl ününü romanlarıyla sağlamıştır.
Anadolu folklorundan, efsanelerden, halk hikâyelerinden yararlanmıştır.
Doğa tasvirleri, çok güçlüdür.
"Sarı Sıcak, İnce Memet, Yılanı Öldürseler, Yer Demir Gök Bakır, Teneke, Demirciler Çarşısı Cinayeti..." tanınmış eserleridir.
Necati Cumalı
Hikâye ve roman yazan sanatçı şiirleriyle ün kazanmıştır.
Süssüz ve mecazsız bir söyleyişi vardır. Şiirlerinde yaşama sevinci, aşk, sevgi... temalarını işlemiştir.
"Tütün Zamanı, Susuz Yaz, Acı Tütün, Güze! Aydınlık..." bilinen eserleridir.
Haldun Taner (1916-1986)
Öykü ve tiyatrolarıyla tanınır. Canlı, eğlenceli, meddah konuşmalarını çağrıştıran bir anlatımı vardır.
Epik tiyatrolar da yazan sanatçı, kahramanları kendi ağızlarıyla konuşturmuştur.
"Şişhane'ye Yağmur Yağıyor, Yaşasın Demokrasi, Keşanlı Ali Destanı..." ünlü eserleridir.